Opportunisme heeft direct een negatieve bijsmaak, maar is dat wel zo? Of kan het soms juist heel positief zijn en werken? In deze blog word je meegenomen in definities, voordelen, nadelen en of het altijd slecht is?
Wat is opportunisme?
Opportunisme betekent handelen zonder rekening te houden met principes, alleen met de omstandigheden. In feite zegt deze definitie dat een opportunist dus iemand is die zonder principes leeft. En een principe is een soort basisregel of afspraak met jezelf. In de politiek wordt het ook wel aangeduid als populisme (doen wat het volk wil horen). Vaak wordt dit geassocieerd met rechts denken, maar is de hele politiek niet behoorlijk populistisch? En wat is er mis mee?
Wat zijn de kenmerken van een opportunist?
Het belangrijkste kenmerk is dat de opportunist altijd kansen ziet en deze ook altijd wil pakken, zonder rekening te houden met anderen of gevoelens van anderen. Voor de rest is het iemand waarbij de volgende kenmerken naar voren komen:
- Snel handelen en reageren op situaties
- Kijkt voortdurend wat het meeste oplevert en verandert daardoor ook makkelijk van mening of inzicht
- Durft eerst te doen en dan te denken
- Heeft weinig oog voor anderen
Hier klinkt het overwegend negatief maar sommige kenmerken zijn wel degelijk positief.
Opportunisme in verschillende contexten
Hieronder worden verschillende situaties/contexten beschreven met daarin opportunisme als kans of bedreiging of als sterk of zwak punt.
- Werk gerelateerd
In werksituaties wordt opportunisme vaak als negatief beschouwd. Je pakt eigen kansen en bent niet altijd eerlijk en zuiver naar management of collegae omdat je eigen gewin voorgaat. Opportunisme in deze context kan ook heel positief zijn omdat je ondernemend bent, kansen ziet en ergens op af durft te gaan. - Vriendschappelijk
Hierin zal de opportunist altijd kiezen voor de winnaar en switcht zonder problemen naar anderen. Hierin is weinig positiefs te ontdekken - Politiek
In de politiek wordt het ook wel populisme genoemd. En hierbij kan het gaan om heel makkelijk je standpunt te wijzigen om stemmen te winnen maar ook om voorbeeldgedrag. De niet populist handelt vanuit een overtuiging en laat dit in alles zien. Hoeveel politici zijn er die echt nog ergens van overtuigd zijn en dit in alles laten zien? - De voetbal
In voetbalsituaties wordt opportunisme juist als heel positief ervaren. Lekker voetballen en eigen keuzes maken zonder constant rekening te houden met andere spelers.
Er zijn nog vele andere situaties te noemen, deze spreken wellicht het meeste tot de verbeelding.
Wat zijn de voor- en nadelen van opportunisme?
Eigenlijk zijn er al vele genoemd. De nadelen zijn over het algemeen: geen rekening houden met anderen, egoïstisch acteren, niet ergens van overtuigd zijn, weinig geloof hebben, vriendschappen gebruiken voor eigen gewin en ten koste van anderen succes willen halen.
Voordelen zijn dat je veel meer vanuit jezelf vertrekt (interne focus), je goed voelt omdat je jezelf graag op de eerste plaats zet, kansen ziet, ondernemend bent en de juiste focus hebt om succesvol te zijn. Daarnaast is de basis van egoïsme ook prima om jezelf te zijn en te blijven. Ga naar een psycholoog en de meest gehoorde tip is, hou van jezelf, pas dan kun je van anderen houden. Dit begint dus met egoïsme. Alleen het doorslaan kan negatieve gevolgen hebben.
Hoe herken je een opportunist?
Over het algemeen zijn het positieve en opgewekte mensen die snel handelen, snel keuzes maken en zelf het voordeel er direct van inzien. Opportunisme heeft ook raakvlakken op het gebied van gedrag met narcisme. Dit uit zich in domineren, eigen belang voorop zetten, heel erg aardig lijken. Het grote verschil is wel dat narcisme een persoonlijkheidsstoornis is, en opportunisme een strategie of kenmerk. Een narcist is in de basis heel erg onzeker en een opportunist hoeft dit niet te zijn.
Is opportunisme altijd slecht?
Het antwoord hierop is dus nee. In ons onderbewustzijn zijn we allemaal opportunist. Zelf de meest sociale persoon op aarde. Stel je raakt verzeild bij een auto-ongeluk en jij bent de bestuurder, dan stuur je altijd van het gevaar af, zelfs wanneer je eigen kinderen hierbij meer gevaar lopen. Alleen in ons bewustzijn handelen we vaak, gelukkig, socialer. Opportunisme in politiek en macht situaties worden vaak als negatief gezien. In sport is het juist heel vaak positief en ook in zakelijke situaties kan het een kans vergroten. Je handelt sneller en vanuit eigen belang en bereikt daardoor soms meer dan anderen.
Hoe ga je om met opportunisten?
Het belangrijkste is herkenning en vervolgens je eigen keuzes erbij te maken. In positieve situaties kun je perfect profiteren en in negatieve situaties is het belangrijk om goed na te denken voordat je handelt.
Stel je hebt een collega die telkens jouw ideeën presenteert bij directie en management en wil in alles laten zien hoe succesvol hij of zij is. Wat doe je dan? Waarschijnlijk heb je de neiging om te laten weten dat jij de bedenker bent, maar helpt dit? Of word je daardoor nog minder serieus genomen? Het kunnen inschatten van de manager en daar je reactie op aanpassen is vaak beter.
Ook werkt het erg goed om de situatie volledig te negeren en je te focussen op degene die je aanspreken of die je het juiste gevoel geven.
In een werkrelatie is de basis dat je het zakelijk houdt. Het komt vaak voor dat mensen zich identificeren met het werk en dat maakt je over het algemeen zwakker. Werk is wat je doet en niet wie je bent toch? Wel is het prettig dat je een aantal mensen (of 1 iemand) hebt die je echt vertrouwt en waarmee je situaties en gevoelens kan delen. Echte opportunisten horen vaak niet bij die cirkel van mensen die je gaat vertrouwen. Dus weet wie je uitkiest.
En op zijn tijd is een beetje egoïsme prima, toch? En daarmee een beetje opportunisme?
Als laatste voorbeeld: Een zeer goede bekende was voor zijn pensioen volledig rechts en vond belasting betalen echt zinloos. Na het pensioen veranderde de mening en vond hij dat het veel socialer moest en dat belasting vooral voor de mensen die het kunnen betalen, omhoog moest. Een totaal andere mening dus. Is dit dan een opportunist? Of kan het zijn dat je, gezien de omstandigheden, van mening verandert? Volgens de definitie valt dit onder opportunisme, maar het klinkt best logisch toch?
