Iedere groep heeft er wel eentje: de collega die in elke verandering een ramp ziet, het familielid dat overal beren op de weg vindt, of misschien… ben jij het zelf.
Doemdenkers zijn geen slechte mensen. Ze willen vaak juist controle, zekerheid of veiligheid. Alleen komt hun manier van denken soms wat… zwaar binnen.
Want waar een optimist kansen ziet, ziet een doemdenker vooral risico’s. Niet één, maar allemaal. Tegelijk.
In deze blog lees je wat een doemdenker precies is, hoe doemdenken ontstaat, hoe je ermee omgaat (als je er één kent, of er zelf eentje bent), én wat er allemaal wel kan gebeuren als je denkt in mogelijkheden in plaats van rampen. Het glas is halfvol of halfleeg toch?
Wat een doemdenker precies is
Een doemdenker is iemand die automatisch vanuit het slechtst denkbare scenario redeneert.
Niet: “Wat als het lukt?”
Maar: “Wat als het misgaat?”
Doemgedachten kunnen er zo uitzien:
- “Ik ga vast falen.”
- “Ze zullen me wel raar vinden.”
- “Er gebeurt gegarandeerd iets naars.”
- “Dit gaat nooit goed komen.”
Het is geen realistische inschatting, maar een automatische, negatieve voorspelling.
Het is niet een soort keuze maar gewoon het eerste dat in je opkomt. Ik heb ook altijd pech, of ooit heb ik wel eens geluk.
Hoe doemdenken verschilt van piekeren
Er zit een groot verschil tussen piekeren en doemdenken. Piekeren is een soort zorgelijke gedachte die constant in je hoofd afspeelt. Je draait als het ware cirkeltjes in je hoofd met constant dezelfde gedachte. Dit hoeft niet per se een negatieve gedachte te zijn, maar wel iets dat je constant bezig houdt. Te lang piekeren kost enorm veel energie. Vandaar ook dat vaak wordt gezegd een piekerkwartier in te stellen, zodat je ergens wel heel bewust bij stilstaat, maar het vervolgens ook weer loslaat.
Stel je wacht op een spannend bericht van de huisarts. Dan kan het zijn dat je hier constant over piekert, zonder dat je direct negatief bent. Dat is geen doemdenken, maar piekeren.
Waar die negatieve manier van denken vandaan komt
De basis van ons brein is dat we van pijn af willen, niet meer en niet minder. Dit is dus een biologisch effect van het brein. Vandaar ook dat we vaak relatief negatief communiceren (helaas kreeg ik u niet te pakken, wat jammer dat het niet is gelukt).
Doemdenken komt zelden zomaar uit de lucht vallen.
Los van ons negatieve brein kan het ook met de volgende zaken te maken hebben:
1. Beschermingsmechanisme
Als je het ergste verwacht, kan het alleen maar meevallen.
Dat is tenminste het idee. Vaak wordt deze manier van denken ook wel pessimistisch genoemd.
2. Opvoeding
Wanneer je vroeger met je rapport thuis kwam en er stonden prachtige cijfers op, maar ook een 4. Kreeg je dan vooral complimenten over je hoge cijfers, of begonnen je ouders direct over die 4? Vaak kiezen we, onbewust, voor het laatste. 2 fout, in plaats van 8 goed. En wanneer deze manier van denken een soort rode draad wordt, dan ontwikkel je vanzelf dezelfde doemgedachte.
3. Slechte ervaringen
Wanneer je al eerder pech hebt gehad, of het zit je gewoon niet vaak mee, dan kan dit je manier van denken beïnvloeden, al is dit maar heel beperkt.
4. Perfectionisme
Als iets 100% moet slagen, is elke fout een ramp.
Dat maakt het kleinste risico al levensgroot. En de rode pen op het papier is dan leidend toch?
5. Gewoonte
Negatief denken kan letterlijk een breinpatroon worden of is het al.
Je neuronen raken erop ingespeeld, alsof je hersenen zeggen: “We weten hoe dit moet, laten we weer voor het ergste gaan!”
Geen schuld. Geen zwakte.
Het is vaak een uitgegroeide vorm van bescherming.
Wat voor invloed een doemdenker heeft op anderen
Doemdenkers bedoelen het meestal goed, maar hun woorden hebben effect en meestal een minder positief effect.
Op het werk
- Ideeën worden neergesabeld
- Enthousiasme zakt weg
- Nieuwe plannen sterven voordat ze kunnen groeien
De zin “Ja maar wat als–” kan een hele brainstorm stilleggen. Mensen hebben met veel doemdenkers om zich heen de neiging om dan maar niks meer te doen of te zeggen. Dit is redelijk killing in een organisatie.
In relaties
Het voelt soms alsof je iemand moet meeslepen door elke situatie.
Je kunt eindeloos geruststellen, en toch komt er een nieuwe rampgedachte. Geen fijne basis voor een prettige relatie.
In vriendschappen
Doemdenkers kunnen energie vreten.
Niet bewust maar steeds weer horen hoe alles misgaat, wordt zwaar. En iets dat leuk moet zijn of energie oplevert kan dan toch weer minder leuk worden. En ja, ze hebben best vaak gelijk, maar het kost wel veel energie.
Hoe je herkent of je zelf zo denkt
Doemdenken herken je aan deze signalen:
Je verwacht automatisch iets negatiefs
Je denkt in woorden als: nooit, altijd, zeker, vast, natuurlijk gaat dat mis
Je merkt dat je stopt met dingen ondernemen
Complimenten glijden van je af, kritiek blijft plakken
Je voelt je vaak onrustig of gespannen
Je denkt: “Als ik me voorbereid op het ergste, kan ik niet teleurgesteld raken”
En de grootste herkenning:
Zelfs als het 100 keer goed is gegaan, kun je bij poging 101 toch weer denken dat het fout zal gaan.
Wat helpt om minder negatief te denken
Goed nieuws: doemdenken is te trainen.
Je hoeft niet opeens een blije bloem te worden die overal regenbogen ziet.
Een neutraal, realistisch brein is al winst. En het belangrijkste is, dat het jezelf ook veel energie geeft.
Hier zijn dingen die helpen:
1. Vraag jezelf: is dit een feit of een gedachte?
Weet je het zeker als feit? Of kan het toch ook wel goed gaan? Bij een feit is het overigens ook geen doemdenken.
2. Draai je gedachte regelmatig om
Iets dat je niet leuk vindt, wil je vast leuk vinden? Wanneer je te druk bent wil je waarschijnlijk meer tijd. Elk probleem heeft een positieve andere kant, probeer hier af en toe eens naar te kijken.
3. Stop met voorspellen
Niemand kan de toekomst zien.
Als je toch voorspelt, kies dan de neutrale optie: “Ik weet nog niet hoe het loopt.”
4. Bekijk eens mails of teksten die je wilt versturen
Hoe vaak staat daar een woord in als: Helaas, Jammer, Maar, Niet. Elke negatieve associatie is er 1 te veel. Draai het ook hier eens om.
5. Doe dingen ondanks je angst en kijk eens terug
Actie breekt gedachtenpatronen en kijk af en toe eens terug. Ging echt alles altijd mis, of had je het weleens niet goed?
Hoe je iemand kunt helpen die steeds in doemscenario’s denkt
Mensen reageren vaak verkeerd op doemdenkers.
Ze zeggen dingen als:
- “Doe niet zo overdreven.”
- “Stel je niet aan.”
- “Dat gebeurt toch nooit.”
Dat werkt niet.
Het doet de ander alleen maar onbegrepen voelen en dat versterkt de angst.
Wat wel helpt:
Besef dat iemand op die manier denkt en accepteer dit. Op rustige momenten kun je het er dan samen eens over hebben. Stel dan eens een vraag (stel je bekijkt het op een andere manier helpt dit?)
Welke voorbeelden je terugziet in boeken, films en series
Doemdenkers zijn geweldige karakters, omdat hun angst vaak komisch of ontroerend is.
Ezel uit Shrek hyperactief en altijd bang dat iets fout gaat
Ross uit Friends rampen-denken deluxe
C-3PO uit Star Wars de koning van negatief voorspellen
Piglet uit Winnie de Poeh bang voor alles, maar toch altijd dapper
Marvin de Paranoïde Robot (The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy) droge humor + totale wanhoop
Vaak blijkt uiteindelijk:
hun angsten kloppen zelden.
Wat er wél goed gaat als je denkt in kansen in plaats van rampen
Mensen die leren om realistischer te denken, merken verrassende effecten: Je krijgt meer energie, meer lol, betere relaties en meer vertrouwen.
En misschien de mooiste:
Je ervaart dat de wereld helemaal niet zo vijandig is als je hoofd soms suggereert.
Kansen zien maakt het leven niet roekeloos, maar lichter.
Je hoeft geen optimist te worden, alleen iets minder je eigen doemprofeet.
CTA
Wil je weten hoe je dit denken kunt doorbreken of er beter mee kunt omgaan?
Begin eens met 2 simpele stappen:
- Bekijk een mail of tekst voordat je deze verstuurt en richt je op de negatieve woorden. Kun je ze ombuigen? (Helaas kreeg ik je niet te pakken kan ook zijn, ik probeerde je te bellen)
- Bedenk voor jezelf scenario’s die veel beter uitpakken dan je dacht.
Met positieve groet,
Martin van Limbeek
