Je moet je grens aangeven! Deze zin komt waarschijnlijk het vaakst voor in het bedrijfsleven en bij de overheid. Maar is dat wel zo makkelijk in de praktijk? Die collega komt met een hele dringende vraag, zeg je dan zomaar nee? Je manager komt met een klus tussendoor, is je antwoord dat hij of zij maar even moet wachten?
De praktijk laat zien dat duidelijk je grens aangeven heel lastig is. Hoe kun je het dan toch doen in de praktijk, en nog beter, hoe kun je die grens voorkomen? Daarover gaat deze blog.
Wat betekent het om je grens aan te geven
Je grens aangeven betekent dat je duidelijk en eerlijk durft aan te geven wanneer je het maximale hebt bereikt. Dan wel omdat het werk is dat totaal niet past binnen je eigen werkafspraken, dan wel omdat het echt teveel is binnen de gestelde uren.
Het kan hier gaan om een fysieke grens, omdat je praktisch gezien helemaal overloopt. En het kan ook gaan om een emotionele grens, omdat jij bijvoorbeeld degene bent die heel makkelijk ja zegt en je zelf aan alles voelt dat het niet ok is.
Waarom het soms zo lastig is om nee te zeggen
Er zijn allerlei redenen waarom het moeilijk voelt om grenzen aan te geven. Vaak ligt daar iets onder.
Misschien ben je opgegroeid met het idee dat je anderen niet mag teleurstellen. Of dat “aardig zijn” betekent dat je altijd beschikbaar moet zijn.
Soms zijn we bang dat anderen ons dan minder leuk vinden. Of dat ze boos worden. Of we voelen ons schuldig, omdat we denken dat we de ander iets verplicht zijn.
Het gekke is: hoe vaker je over je grens gaat, hoe meer je die angst voedt. Je houdt jezelf in een patroon van pleasen en aanpassen. En dat kost bakken met energie.
En nee zeggen zit ook niet helemaal in ons sociale systeem. Het roept een soort weerstand op en je wilt toch klaar staan voor anderen?
Wat er gebeurt als je je grenzen blijft negeren
Eerlijk? Als je structureel over je grenzen heen gaat, betaal je daar uiteindelijk een prijs voor.
Je raakt overprikkeld, moe, kortaf, of juist afgestompt. Je zegt dingen die je niet meent, of je trekt je terug. Soms merk je het pas als je ineens ontploft over iets kleins, dat is vaak het signaal dat je al veel te lang over je grens bent gegaan.
Wanneer je echt stelselmatig je grens blijft negeren dan raak je oververmoeid, je denkvermogen wordt minder, je kunt in de war raken en je brein kan op een moment ineens zomaar stoppen met functioneren. En wanneer je brein stopt met functioneren dan heet dat een burn out. Een verschijnsel dat de afgelopen decennia enorm is toegenomen. Niet omdat we harder moeten werken, maar met name door de komst van social media en internet. Je brein staat te weinig “uit”
In deze blog gaan we dieper in op het aangeven en leren omgaan met grenzen stellen. Wil je meer weten over burn out en de oorzaken ervan? Lees dan onze andere blog.
Signalen die laten zien dat je grens bereikt is
Soms weet je pas dat je grens bereikt is als het eigenlijk al te laat is.
Herken je dit?
- Je voelt spanning in je lijf: een knoop in je maag, een bonzend hoofd, vermoeidheid.
- Je merkt irritatie of cynisme, terwijl je “ja” zegt.
- Je fantaseert over “even verdwijnen van de aardbodem”.
- Je hebt minder zin in dingen die je normaal leuk vindt.
- Je voelt een vage weerstand als iemand iets van je vraagt.
Dat zijn allemaal subtiele signalen dat er iets in jou zegt: genoeg is genoeg.
Leer die signalen serieus te nemen, dat is het begin van gezonde grenzen. En vaak denk je, even een weekend rust en dan ben ik er wel. En in de praktijk ben je dan nog verder van huis. Dus heb je vakantie en weekenden nodig om bij te tanken, dan is dat direct een signaal om serieus te nemen.
Wat je kunt zeggen als je duidelijk wilt zijn
Je hoeft geen lange uitleg te geven als je een grens aangeeft. Sterker nog: hoe korter, hoe beter.
Duidelijkheid is vriendelijk.
Een paar voorbeelden:
- “Dat past nu niet in mijn planning.”
- “Ik wil er even over nadenken.”
- “Vind je het goed dat ik hier morgen even op terugkom?”
- “Ik kan dit niet doen, maar ik denk graag mee over een andere oplossing.”
- “Ik wil dit wel doen, maar dan graag op een ander tijdstip”
Merk je hoe beleefd en respectvol dat klinkt, zonder sorry, zonder verzachting?
Dat is precies de bedoeling.
En wil je echt duidelijk zijn en in de toekomst veel beter met grenzen omgaan? Zorg er dan voor dat je de grens voorkomt!
De grens voorkomen
Heel eerlijk, nee leren zeggen en de grens stellen zal voor de meesten een niet te ontwikkelen competentie zijn, tenzij je het nu al doet en er geen moeite mee hebt. Wanneer mensen van bijvoorbeeld een burn out terugkomen wordt bijna altijd geleerd om vooral grenzen te stellen en nee te leren zeggen. En in de praktijk komt daar vaak niets van terecht, degene is niet voor niets uitgevallen toch?
Leer daarom, bijvoorbeeld samen met je manager om vooraf aan te geven waar de grens ligt. Wat hoort wel bij mijn werk? Wat hoort er niet bij? Waar zeg ik nee tegen en hoe kunnen we die nee voorkomen? Hoe zorgen we samen dat we de kaders bewaken en hoe gaan we daar de collegae deelgenoot van maken?
Op die manier ben je samen aan het kijken hoe je grenzen kan voorkomen en hoe je dus veel plezieriger en rustiger je werk kan doen. En tevens “wat als” afspraken maken vooraf werkt ook. Wat gaan we doen wanneer ik toch weer in de valkuil trap en hoe gaan we daar samen mee om?
Zorg dus dat je de grens voor bent, dat heet effectief werken.
Hoe je met grenzen omgaat in relaties, werk en familie
Grenzen aangeven ziet er anders uit, afhankelijk van de situatie.
In relaties
Bij partners of vrienden gaat het vaak over emotionele ruimte. Bijvoorbeeld:
“Als ik thuiskom, heb ik even een halfuurtje stilte nodig voor ik kan praten.”
Of: “Ik voel me niet fijn als je op dat moment over me beslist.”
Op het werk
Hier speelt vooral tijd en verantwoordelijkheid.
“Dat is niet mijn taakgebied.”
Of: “Ik kan dit alleen oppakken als er iets anders van mijn lijst afgaat.”
In familie
Familie is vaak de lastigste, omdat er zoveel oude patronen spelen.
Bijvoorbeeld: “Ik kom graag, maar niet elk weekend.”
Of: “Ik waardeer dat je me wilt helpen, maar ik beslis hier zelf over.”
Grenzen zijn niet bedoeld om afstand te creëren, maar om juist gezondere verbindingen te hebben.
En in al deze voorbeelden geldt dat het beter is om vooraf afspraken te maken. Wanneer een familielid belt en zegt dat je wel heel weinig op bezoek komt, moet je verdedigen. Samen vooraf zaken bespreken geeft zoveel meer rust.
Tips om het makkelijker te maken voor jezelf
Bedenk je kaders en grenzen vooraf: Waar wil je nee tegen zeggen? Wat wil je graag afronden? Waar wil je tijd voor maken? Hoe wil je omgaan met mensen die je storen? Maak vooraf afspraken, dat is zo veel relaxter.
Stop met sorry zeggen voor je grenzen: Je hoeft geen excuses te maken voor je eigen behoeften.
Zeg niet meteen ja: Geef jezelf tijd. “Ik laat het je morgen weten” is een gouden zin.
Oefen met kleine dingen: Begin niet met het grootste gesprek van je leven. Start met iets simpels, zoals “nee” zeggen tegen een extra klusje. En komt dat klusje vaker voor, ga er dan proactief over in gesprek.
Let op je lichaam: Je lijf weet het vaak eerder dan je hoofd. Je limbische brein laat je nooit in de steek.
Herinner jezelf eraan: grenzen zijn niet gemeen: Ze zijn duidelijk. En duidelijkheid is juist respectvol voor iedereen.
Blijf vriendelijk maar standvastig: Mensen zullen misschien even moeten wennen aan de nieuwe jij, maar dat is oké.
Een oefening om te oefenen met grenzen aangeven
Ga eens zitten met pen en papier en schrijf drie situaties op waarin je vaak over je grens gaat.
Bijvoorbeeld:
- Je collega die altijd nog even iets “kleins” vraagt.
- Een familielid dat altijd op je rekent.
- Een vriend(in) die altijd zijn verhaal kwijt wil, maar nooit luistert naar het jouwe.
Schrijf daarna op:
- Wat voel ik op dat moment (lichamelijk en emotioneel)?
- Wat zou ik eigenlijk willen zeggen?
- Hoe kan ik dat op een rustige, duidelijke manier verwoorden?
Lees het daarna hardop voor. Ja, hardop.
Dat voelt misschien raar, maar het helpt enorm. Je traint je brein en stem om een nieuwe reflex te ontwikkelen: jezelf serieus nemen.
Bekijk als laatste wat je kunt ondernemen om de vraag voor te zijn. Kun je met de manager vooraf in gesprek? Of kun je die collega vooraf al meenemen in je gedachte? Dan ben je weer de grens voor.
Zinnen die je kunt gebruiken als je overvallen wordt
Soms word je gewoon overvallen. Iemand vraagt iets, je staat met je mond vol tanden, en voor je het weet heb je alweer “ja” gezegd.
Voor dat soort momenten kun je deze zinnen paraat hebben:
- “Ik wil hier even over nadenken, ik kom erop terug.”
- “Goede vraag, maar ik weet het nu niet.”
- “Ik merk dat ik daar nu geen ruimte voor heb.”
- “Dank je dat je me vraagt, maar dat lukt me niet.”
- “Ik moet dit even laten bezinken.”
Wil je vaker je eigen ruimte innemen zonder schuldgevoel?
De beste optie om dat te bereiken is om de vraag of grens voor te zijn. Bedenk eens wie er vaak voor zorgt dat je over je grens gaat? Stel je gaat op een rustig moment met diegene in gesprek om te kijken hoe je dat in de toekomst kunt voorkomen? Dat klinkt veel rustiger en positiever dan schakelen op het moment zelf toch?
Zeg vooraf nee, en vooral ook ja tegen de zaken die er voor jou toe doen.
