Effectief werken en leven is proactief werken en leven. Het vraagt om keuzes maken. De juiste keuzes voor jou om jouw doelen zakelijk en persoonlijk te bereiken. Je kiest: wat doe ik wel en waar ben ik van, en ook: wat doe ik niet en waar blijf ik weg? Interessant is de vraag: waar ligt de grens precies? Heb jij dit helemaal scherp voor jezelf? Vaak is er een soort grijs gebied waarbij de waan van de dag, met veel ad hoc, op de loer ligt. Voor je het weet, ben je van alles voor iedereen aan het doen. En verlies je focus.
In onze training timemanagement en focusmanagement geeft een deel van de deelnemers aan moeite te hebben met hun grenzen aangeven. Bij sommige mensen kan dit een fawn response zijn. Deze blog staat in het teken van de fawn response. Ken jij de term?
In alle eerlijkheid ken ik de term nog niet zo lang. Enige kennis van dit fenomeen is denk ik interessant voor iedereen die met andere mensen samenwerkt, zeker ook voor managers, teamleiders en HR-professionals.
In de blog gaan we dieper in op:
- Wat is de fawn response?
- Hoe herken je de fawn response?
- Wat is het verschil tussen meegaan in iets, pleasen en fawning?
Wat is de fawn response?
Fawn response staat voor een instinctieve overlevingsreactie waarbij iemand zich volledig aanpast aan een ander. Hij cijfert zich weg en “pleast” de ander om ellende te voorkomen en zo een gevoel van veiligheid te creëren.
Hij kan geen rekening houden met eigen behoeften, wensen en grenzen. Het is een van de vier responsreacties op stress. De andere drie zijn bekender bij iedereen die zich in gedrag verdiept, namelijk vechten, vluchten en bevriezen (fight, flight, freeze).
De term fawn response is door Pete Walker in 2013 geïntroduceerd. Deze respons, dus dit gedrag, ontstaat in situaties waarin vechten en vluchten geen optie meer is. Dus in situaties waarin een grote afhankelijkheid bestaat van een ander, bijvoorbeeld ouder kind of kind zorginstelling.
De fawn response kan zich ontwikkelen bij kinderen die te weinig aandacht krijgen, mishandeld worden of te maken hebben met een vorm van (emotionele) verwaarlozing. Ze laten constant pleasegedrag zien als overlevingsstrategie om gevaar te voorkomen. Ze ontwikkelen zo moeilijk een eigen identiteit, met alle effecten die dat weer heeft.
Belangrijk om aan te geven is dat de fawn response ontstaat vanuit de persoonlijke beleving en niet vanuit de werkelijke situatie. Dus niet de objectieve situatie, maar de subjectieve waarneming. Belangrijk, anders ligt snel oordelen op de loer.
Fight, flight, freeze en … fawn
Er zijn dus 4 overlevingsreacties, instinctief:
- Fight of vechten: hierbij ga je in de vechtstand of strijdstand.
- Flight of vluchten: hierbij ren je letterlijk of figuurlijk weg.
- Freeze of bevriezen: hierbij verstijf je en beweeg je letterlijk niet.
- Fawn response: hierbij probeer je een ander te pleasen en pas jij je aan om ellende te voorkomen.
Hoe herken je de fawn response?
Het herkennen van deze response is superinteressant, kijkend naar thema’s als vitaliteit, duurzame inzetbaarheid, werkplezier, verzuim en verloop. Het herkennen is erg lastig. Het gaat namelijk om volledig normaal en geaccepteerd gedrag. Dus van de buitenkant en als buitenstaander zie je wel gedrag waarbij iemand behulpzaam en aardig is en het een ander naar de zin maakt. Wellicht cijfert iemand zich zelfs iets weg in woord en gebaar, maar of dat fawn is, kun je niet zien.
Maar er af en toe bij stilstaan kun je wel. Het werpt een ander licht op reacties. Een vriendelijke en behulpzame reactie kan dus overleving zijn en een instinctieve reactie op stress.
Een collega die het altijd prima vindt om de overgebleven periode vakantie in te vullen en aangeeft: ik pas me wel aan. Een collega die altijd vriendelijk ja zegt tegen extra klussen en overwerk, en ja zegt tegen een supportvraag. Reactie op stress? Ja, dat zou het kunnen zijn. En het is de vraag of de persoon hier zelf van bewust is.
De kenmerken van de fawn response
- Heel sterk behulpzaam (over the top)
- Past zich aan en probeert te pleasen en een goede sfeer te creëren
- Geeft geen grenzen aan
- Vermijdt conflicten en discussies
- In gedrag cijfert hij/zij zich weg
- Is snel kritisch op zichzelf en zegt heel snel en heel vaak sorry
- Veel behoefte aan goedkeuring en bevestiging van anderen
- Moeite met het uiten van eigen gevoelens en emoties
Doe maar eens een klein onderzoek op je werk. Wie voldoet in jouw visie aan de kenmerken? En voldoet degene aan een paar van de kenmerken of aan allemaal?
Of herken jij de kenmerken bij jezelf? Reflecteer dan eens op jezelf. In welke situatie pleases ik anderen? Kies ik daar bewust voor, of overkomt het me en probeer ik onrust te voorkomen? Bij welke specifieke personen pleases ik?
In mijn werk kom ik zeker, bij in-company opdrachten, regelmatig een deelnemer tegen die in mijn ogen alle kenmerken van fawn laat zien. Persoonlijk word ik snel onrustig van mensen met in mijn ogen constant please-gedrag. Maar nu ik meer weet over de fawn response, kijk ik net even anders naar hen. Met iets meer interesse en compassie.
Wat is het verschil tussen fawning en pleasen?
Fawning en pleasing zien er in gedrag gelijk uit voor anderen. Pas als je langere tijd intensiever met iemand optrekt, kun je mogelijk het verschil merken. Het belangrijkste verschil is dat bij fawn het een reactie op stress is, en bij pleasen een keuze tot gedrag. Pleasen zal iemand situationeel inzetten om een ander blij te maken en een goede sfeer te creëren. Terwijl bij fawn iemand gelijk in de response schiet als mechanisme om zich veilig te voelen. Een derde verschil is dat iemand die pleast zich er vaker bewust van is dat hij pleast, en iemand met fawn eigenlijk niet dat hij een ander pleast.
Wat zijn de gevolgen van de fawn response?
Het gevoel van veiligheid en controle neemt direct na de respons vaak toe. Maar op langere termijn zorgt deze respons voor uitputting, ontwikkeling van angst en verlies van je eigen identiteit. Je cijfert jezelf snel en constant weg. En dat leidt tot een laag zelfbeeld en minder zelfvertrouwen. Dit alles heeft een negatieve invloed op je mentale gezondheid en daarmee ook op je fysieke gezondheid en welzijn. De kans op stressgerelateerde klachten neemt toe. De juiste keuzes maken voor jezelf, en vooral ook gezonde keuzes maken voor jezelf, lukt moeilijker. En als je je eigen grenzen niet goed kent, is aangeven niet mogelijk. Dit zijn belangrijke ingrediënten voor gezonde en gelijkwaardige relaties, persoonlijk en zakelijk.
Tips naar herstel van de fawn response
Reflecteer regelmatig op je eigen gedrag en responsen. In welke situaties pleases ik? Doe ik dat bewust?
Onderzoek je grenzen eens. Wat vind ik fijn om te doen en prettig en leuk? Wat vind ik minder of niet prettig en fijn? Waar ligt de grens? Hoe ziet die eruit? Waar ligt mijn grens?
Besteed tijd aan jezelf, dus puur voor jezelf. Wat ga je dan doen? Lekker in de tuin zitten?
Verdiep je verder in de fawn response door te lezen etc.
Besteed vanuit oprechte interesse en collegialiteit eens aandacht aan een collega die veel please-gedrag laat zien en bevraag hem of haar eens. PS: begin daarbij niet over afwijkingen of syndromen.
Twijfel je bij jezelf of je fawn hebt, maak een afspraak bij de huisarts of psycholoog.
