08 oktober 2025
Heb je wel eens het gevoel dat iemand “boven” je staat tijdens een gesprek? Of ken je het principe dat iemand zich juist heel onderdanig opstelt? De Roos van Leary geeft je inzicht in dit fenomeen!
De Roos van Leary laat precies zien hoe dat werkt. Het is een model dat al decennia wordt gebruikt in psychologie, communicatie en leiderschapstrainingen. En het werkt eigenlijk heel praktisch. En het mooie is, het is meer een vorm van biologie dan psychologie.
In deze blog neem ik je mee in wat de Roos van Leary is, hoe het model werkt en vooral: wat jij eraan hebt in je dagelijkse gesprekken.
De Roos van Leary is een model dat gedrag in kaart brengt. Niet om mensen in hokjes te stoppen, maar om te begrijpen hoe gedrag tussen mensen ontstaat en elkaar versterkt. Het gaat dus in de basis om gedrag tussen mensen en niet van een individu op zich.
Het model werd ontwikkeld door Timothy Leary, een Amerikaanse psycholoog. Hij onderzocht hoe mensen op elkaar reageren en ontdekte dat gedrag vaak voorspelbaar is en heel erg goed zichtbaar.
Zijn uitgangspunt was simpel:
Gedrag roept gedrag op. Oftewel, je krijgt wat je verdient.
Als iemand vriendelijk doet, zijn we geneigd vriendelijk terug te doen. Als iemand dominant doet, voel je de neiging om je nog veel kleiner te maken of juist het tegenovergestelde te laten zien. Wanneer iemand gelijkheid uitstraalt en laat zien, dan wil je graag vanuit die gelijkheid het gesprek voeren.
Leary zette dat in een cirkel, zodat je in één oogopslag kunt zien hoe interacties verlopen. Die cirkel noemen we de Roos van Leary.
De roos is verdeeld in twee assen die samen een soort kompas vormen:
Wanneer je deze twee assen kruist, ontstaan er vier kwadranten. En binnen die kwadranten zitten acht herkenbare gedragsstijlen.
De acht gedragsstijlen van de Roos van Leary zijn een soort “smaken” van gedrag. Geen oordeel, maar een beschrijving van hoe iemand zich gedraagt in contact met anderen. En een kanttekening is dat gedrag nooit een test is of goed of fout. Het is zoals het is. Je kunt vooral naar je eigen gedrag kijken en ervan leren en de roos van leary kan je daarbij helpen.
Hier zijn ze op een rij, met wat dagelijkse voorbeelden:
Iedereen gebruikt alle stijlen wel eens maar we hebben vaak voorkeursgedrag. En daar begint de magie (of de miscommunicatie)
De Roos van Leary draait om interactiepatronen.
Leary ontdekte dat bepaald gedrag automatisch ander gedrag uitlokt. Dat gaat razendsnel, vaak onbewust. Energie geeft energie en strijd geeft strijd.
De vuistregels:
Dat betekent dat jij bewust of onbewust de toon zet in hoe de ander reageert.
Zeg jij op een rustige manier “Ik hoor dat je er anders over denkt, vertel eens”, dan krijg je een heel ander gesprek dan wanneer je zegt: “Dat is toch niet logisch wat je nu zegt?”
En dat is precies waar dit model zo krachtig is: het laat je zien dat jij invloed hebt, ook als de ander lastig doet.
Andersom kan ook, dat er meerdere personen zijn die de leiding willen nemen. Dan zie je vaak een gevecht op de apenrots. Vaak zie je bij kinderen tijdens de eerste maand in een nieuwe klas dat de pikorde bepaald wordt. Wie leidt, wie volgt, wie wacht af. Dat is bij mensen niet anders dan bij dieren. In een goede teamsamenstelling wordt hier dan ook veel aandacht en tijd aan besteed. Wanneer iedereen voor in de bus wil zitten, heb je een hele brede bus nodig, en dat rijdt niet zo handig.
Iedereen kent gesprekken die muurvast zitten.
Je merkt dat je in herhaling valt, dat de sfeer stroef is, of dat de ander steeds in de verdediging schiet.
De Roos van Leary helpt dan om uit het patroon te stappen.
Stel: je collega doet afstandelijk en kritisch (Tegen-Onder).
Jouw reflex is waarschijnlijk om harder te duwen (Boven-Tegen) of juist terug te trekken (Onder-Tegen). Allebei maken het erger.
Wat werkt, is bewegen naar Samen-gedrag:
nieuwsgierig vragen stellen, ruimte geven, laten merken dat je de ander serieus neemt.
Dan komt de spanning uit het gesprek, en kan de ander ook bewegen.
Een handige vuistregel:
“Wie gedrag verandert, verandert het patroon.”
En ja, dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Maar met oefenen ga je het steeds sneller herkennen. De vraag is dus of je gelijk wilt hebben of je invloed wilt vergroten. Met gelijk hebben ga je er vaak tegenin en met invloed vergroten ga je veel meer kijken wat nodig is om de situatie naar je hand te zetten. Vaak is het laatste beter.
Je kunt dit model op veel plekken toepassen. Bijvoorbeeld:
Het mooie is: hoe beter je de patronen ziet, hoe meer grip je krijgt op de sfeer en uitkomst van gesprekken.
De Roos van Leary is krachtig, maar ook verleidelijk eenvoudig. En dáár gaat het soms mis.
Een paar klassieke valkuilen:
Wel is het mooi dat mensen zo reageren, omdat ze dan in elk geval de roos kennen. Dat is een mooi begin! Nu nog echt goed en juist toepassen.
De leukste ontdekking is als je ziet wat jouw natuurlijke stijl is.
Ben jij iemand die snel de leiding neemt? Of eerder iemand die afwacht?
Kies jij voor harmonie of ga je liever het debat aan?
Je kunt dat merken aan hoe anderen op jou reageren:
Een simpele oefening:
Denk terug aan een lastig gesprek.
Wat deed jij? Wat deed de ander?
Teken de Roos van Leary op papier, zet jezelf erin en noteer waar de ander stond.
Je ziet vaak direct het patroon: de dans van gedrag.
En het mooiste? Je ontdekt dat je altijd kunt kiezen om anders te dansen.
Tip: Denk nooit in goed of fout. Leidend is niet beter dan volgend. Afwachten is niet beter dan initiërend. Alles is goed en past wel of niet bij je.
Er zijn online allerlei korte testen, of eigenlijk analyses waarmee je kunt ontdekken wat jouw voorkeurstijl is in de Roos van Leary. Ze zijn geen harde wetenschap, maar wel een leuke spiegel.
Beantwoord gewoon eerlijk wat jij meestal doet in contact met anderen en kijk dan naar de beschrijving van jouw dominante stijl.
Herken je jezelf?
En belangrijker nog: herken je wat dat bij anderen oproept?
Want daar zit de kracht van dit model: niet in het label dat je krijgt, maar in het inzicht dat jij invloed hebt op de sfeer, samenwerking en het resultaat.
Kortom:
De Roos van Leary is geen ingewikkelde theorie, maar een praktisch kompas voor menselijk contact.
Hoe beter je snapt hoe gedrag ander gedrag oproept, hoe makkelijker je moeilijke gesprekken verandert in constructieve.
Dus kies je voor je gelijk of kies je voor het vergroten van je invloed vanuit je eigen gedrag?
Martin van Limbeek
Teamspirit
Ontdek de training die bij je past
Voor jezelf of een collega
In een groep
1-op-1
Voor een groep
Voor een team
Praktische training
Ondernemer en trainer
